Jarosław M. Gruzla
BOGDAN JAŃSKI A ADAM MICKIEWICZ (cz. I)
WSTĘP

Ideowy obraz Europy w XIX wieku był związany z wielkimi zmianami zapoczątkowanymi przez Rewolucję Francuską. Wśród naczelnych wartości, które cenili także i polscy patrioci były znane hasła rewolucyjne: Wolność – Równość – Braterstwo. Dążenie do wolności i odrodzenia życia społecznego przyczyniło się do powstania wielu ruchów i idei, z których socjalizm utopijny stanowił awangardę przemian. Kościół postrzegany był zaś jako struktury podtrzymujące stary porządek społeczny.

Czasy, w których przyszło żyć Bogdanowi Jańskiemu i Adamowi Mickiewiczowi były naznaczone staraniami Polaków o odzyskanie niepodległości. W pierwszej połowie XIX wieku wielu z nich było zmuszonych bądź wybierało z własnej woli emigrację. W krajach Europy zachodniej polscy uchodźcy rozwijali działalność patriotyczną, tworząc partie, stronnictwa, zaciekle dyskutując i spierając się o przyczyny politycznego upadku ojczyzny. Jednak najważniejszą kwestią jaką rozważali było stworzenie takiej wizji odrodzonej Polski, która byłaby sprawiedliwa i zdolna przetrwać burze dziejowe. Do takich emigrantów, którym los ojczyzny i rodaków nie był obojętny należeli oni obaj.

Jański urodził się w Wielki Czwartek, 26 marca 1807 r. w Lisowie koło Grójca, w rodzinie drobnoszlacheckiej, jako syn Piotra herbu Doliwa i Agnieszki z Hryniewickich herbu Przegonia. Ochrzczony został w pobliskiej Winnicy jako Teodor Ignacy Bogdan. Miał trzech braci: Antoniego, Stefana i Stanisława, których przeżył. Ojciec ich z powodu upokarzającej biedy, po powrocie z wojska opuścił dom, i zamieszkał wraz ze swą rodziną. Tymczasem w roku 1822 Bogdan ukończył jedną z najlepszych szkół w Królestwie Polskim, Szkołę Wojewódzką Ojców Benedyktynów w Pułtusku, w której pracował następnie jako nauczyciel matematyki i języków obcych. Wkrótce rozpoczął studia na Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując w 1827 r. dwa magisteria: obojga praw i ekonomii politycznej. Studiował także filozofię jako wolny słuchacz. Był poliglotą - znał siedem języków. Zaraz po ukończeniu studiów wygrał konkurs i mając 21 lat został profesorem nauk handlowych w powstającym w Warszawie Instytucie Politechnicznym. Łączyło się to ze stypendium na studia naukowe w Europie zachodniej, na które wyjechał w 1828 r., studiując w Paryżu i Londynie. Tam szukał kontaktów z ruchami społecznymi, które miały pomóc odzyskać Polakom niepodległość oraz nawiązał współpracę z czołowymi emigrantami. Po upadku Powstania Listopadowego sam stał się wygnańcem narodu na obczyźnie.

W historii polskiej emigracji Bogdan Jański zapisał się jako wyróżniający się publicysta, tłumacz i redaktor oraz działacz społeczny i religijny. Początkowo skłaniał się on ku socjalizmowi utopijnemu Saint-Simona, ale ostatecznie po przemianie duchowej zaangażował się w chrystianizację życia społeczno-narodowego. Jański uważał, że Kościół katolicki odwołujący się do doświadczeń pierwszych gmin chrześcijańskich może stać się wzorem odrodzenia religijno-społecznego, a jednocześnie podstawą do moralnego odrodzenia narodu. W tym celu współorganizował działalność takich wspólnot jak Stowarzyszenie Braci Zjednoczonych, Bractwo Służby Narodowej i „Domek Jańskiego”. Ta ostatnia wspólnota stała się zalążkiem Zakonu Braci Zmartwychwstańców, który zawiązał się już po jego śmierci, w 1842 r. Bliskimi współpracownikami Jańskiego byli S. Witwicki, C. Plater, J. i B. Zalescy, A. Jełowicki, P. Semenenko, H. Kajsiewicz, E. Duński, J. Maliński oraz A. Mickiewicz [1]. Zmarł w opinii świętości w Rzymie, 2 lipca 1840 r.

Kontakty Bogdana Jańskiego z poetą i wieszczem zostały nawiązane w 1832 r. w Paryżu, po jego powrocie do Francji z Londynu. Prowadzone tam nieudane próby nawrócenia Owena i Milla na saint-simonowską utopię naraziły Jańskiego na krytykę ze strony francuskich socjalistów i osłabiły jego nadzieję na wykorzystanie tej ideologii do realizacji programu odrodzenia społecznego rzesz emigracyjnych. Wkrótce też rozbicie w samym ruchu i śmierć kolejnego lidera doprowadziły do zwrotu w życiu i założeniach ideowych dotychczasowego zwolennika saint-simonizmu. Przełomowe znaczenia miało tutaj właśnie spotkanie z Mickiewiczem. Według opinii historyka emigracji W. Niewęgłowskiego wieszcz „objął go skrzydły, oderwał od ziemskich ramot i dawszy mu lot ku niemu na świeczniku Chrześcijańskim w Tułactwie postawił. Jański wpił się łakomo w czysty zdrój słowa Bożego i jak brzoza polska nad brzegiem wody, ssał rdzeniem całym, korą i wierzchołkiem Boską ochłodę prawd Ewangelicznych” [2]. Rola jaką odegrał Mickiewicz w życiu Bogdana Jańskiego w tej opinii jest z pewnością przesadzona, jednak nie ulega wątpliwości, iż od tego spotkania datuje się bliska współpraca i przyjaźń dwóch wybitnych Polaków. Sam Jański spotkanie uważał za bardzo ważne, po którym spodziewał się poparcia dla swoich ideałów: pojednania skłóconej emigracji i ukierunkowania ich pracy ku wspólnemu celowi odzyskania niepodległości [3].
Jarosław M. Gruzla
fot. M. Malinowski


Wersety o Nieograniczoności, Kraków 2010
smak teraz, Elbląg 2003
Kolej transsyberyjska, Świdnica 1998


Od maja 2010 r. do nabycia w krakowskim Wydawnictwie Miniatura (http://www.miniatura.info.pl/) jest najnowsza książka poetycka pt. Wersety o Nieograniczoności. Starsze książki: Kolej transsyberyjska i Smak teraz są do nabycia u autora.




Hosted by Onyx Sp. z o. o. Copyright © 2007 - 2017  Fundacja Literatury w Internecie